27 thg 6, 2017

Thơ Huy Cận và những vẻ đẹp của quá khứ

       Từ hồi  tuổi mới 20 – 25, Huy Cận đã biết tạo cho thơ mình một vẻ đẹp già dặn.
      Cái tên Lửa thiêng, có lẽ không hẳn đã hợp với các bài thơ trong tập, đơn giản là vì chất thiêng mà Huy Cận gợi nhớ ở đây còn thấp thoáng một vẻ phôi pha trần thế và khó lòng nói là đã  có được sắc thái riêng.
     Mà  phù hợp hơn, khi muốn tìm ra cái phần tinh hoa trong thơ Huy Cận tiền chiến, tôi muốn dùng chữ đẹp xưa, như tên một bài thơ khác của ông.

Đọc tiếp ...

26 thg 6, 2017

Võ Phiến: Cái tục nào không dâm ?

Trong cuộc đấu tranh cho tự do báo chí và xuất bản, chắc chắn ít ai nghĩ đến chuyện nới rộng chút tự do cho cái tục, cho các vấn đề sinh lí. Những người tranh đấu là những người đứng đắn, nếu để dây vào chuyện lăng nhăng ấy, không khéo mất cả sự đứng đắn. Tranh đấu cho cả những  mông và đùi, những hôn hít đụng chạm nam nữ v.v... nữa sao ? Nhảm quá. Không được đâu: để cho những thứ đó dính líu vào, nó sẽ làm hỏng cả chính nghĩa của cuộc tranh đấu.

Đọc tiếp ...

Sự xa lạ của khái niệm nhân bản trong nền giáo dục hiện thời

 Trên mạng đang có cuộc trao đổi về đề thi môn văn kết thúc trung học phổ thông 2017. 
 Theo chỗ tôi đọc được, cuộc trao đổi đang dừng lại khá kỹ ở mấy chữ “THẤU CẢM” “TRẮC ẨN”. Và dù chưa chắc đã đi đến  đâu,  đó cũng là việc cần thiết.
Nhưng ở góc độ của mình, tôi nghĩ sở dĩ câu chuyện xảy ra như vậy, mọi thứ  được mang ra trao đổi như vậy vì đối với chúng ta hôm nay, nhất là đối với lớp trẻ nó, cái sự THẤU CẢM  với lại TRẮC ẨN ấy là cái gì xa lạ quá.

Đọc tiếp ...

22 thg 6, 2017

Thạch Lam, nhà bình luận nghệ thuật

 Mấy bài báo nhỏ sau đây của Thạch Lam, tuy viết về  các tác phẩm cụ thể và khá đơn sơ, nhưng bao giờ cũng có những liên hệ tới cả đờì sống nghệ thuật đương thời thậm chí cả tính cách người Việt. 
Chẳng hạn, nhân cuốn sách của Trần Văn Tùng, tác giả nhớ lại những ấu trĩ của mình khi mới tiếp xúc với văn học Pháp. 
Nhân vai Vú già của Song Kim trong một vở kịch, tác giả nhớ lại một nét tính cách người Việt mà ngày nay đang bị mai một
 “Và đến người vú già nữa! Đó thật là một người vú già Annam, lắm điều và hay cãi lại chủ, nhưng lại hết lòng trung thành và yên phận, dù là cái phận khổ sở và đơn sơ.” 
Cả bài Đi xem xiếc là một “phát hiện” về tâm lý dân mình: khi đến với các rạp hát, người ta chỉ chăm chăm hướng tới cái xổ số phần thưởng mà  nhờ mua vé, người ta được tham dự. 
Mặc dầu biết rằng Thạch Lam đã rất được yêu mến rồi và có thể chỉ có một số bạn đọc nào đó chú ý tới các bài viết này của tác giả, tôi vẫn cứ đưa lên đây, hy vọng rằng rồi đây số người trở đi trở lại với Thạch Lam còn tăng lên nữa.  

Đọc tiếp ...

19 thg 6, 2017

Người Hoa ở Đàng Trong, thời gian trước khi người Pháp có mặt

Gộp ba bài ngắn 
đã đưa trên FB của tôi
đầu tháng 6-2017


LÀM GIÀU NGAY TRONG CHIẾN TRANH,
TRƯỜNG HỢP MỘT NGƯỜI HOA Ở ĐÀ NẴNG 1858
Xứng với cái tên gọi tổng quát “Xứ Đông dương thuộc Pháp’, cuốn hồi ký của Paul Doumer quả thật bề bộn tài liệu. Tuy vậy tác giả vẫn dành tới bốn trang chữ nhỏ ( từ 98 tới hết 101) để nói về một chuyện liên quan tới khâu hậu cần trong những ngày đầu của cuộc chinh phục, tức là khi chiến thuyền của Pháp tới Đà Nẵng.
Chuyện này, do Bichot, về sau từng là Tổng tư lệnh quân đoàn Pháp ở Đông dương kể lại.

Đọc tiếp ...

14 thg 6, 2017

Ngoài trời lại có trời -- một vài thu hoạch sau khi đọc chưởng của Kim Dung (phần II và III)


II. Tính cách hiện đại
Như Pearl Buck trong câu chuyện nói trước Viện hàn lâm Thuỵ Điển (1938) đã ghi nhận, cái lạ của tiểu thuyết Trung Hoa là trong khi tồn tại trước tiên trên đường phố, như một thứ văn chương truyền miệng, nó lại thích phiêu lưu tới một khu vực đề tài mà đám đông dân thường không rành, song họ tò mò muốn biết, và sẽ truyền tụng nhau như một ít điều bí mật, đó là đề tài lịch sử. Người Trung Quốc vốn có ý thức sâu sắc về sự tồn vong của xứ sở như một quốc gia, và nền sử học của họ được hình thành thuộc vào loại sớm nhất trên thế giới. Nhưng bên cạnh loại lịch sử công khai, lịch sử chính thống, trong đời sống xã hội nơi đây thường vẫn lưu truyền những câu chuyện đồn đại, mà tiếng chuyên môn gọi là ngoại sử.

Đọc tiếp ...

Ngoài trời lại có trời -- một vài thu hoạch sau khi đọc chưởng của Kim Dung ( phần I)


I. Đặt chưởng vào trong dòng chảy liên tục 
của tiểu thuyết Trung Hoa
Khi đi vào nghiên cứu lịch sử bộ môn tiểu thuyết, không hẹn mà nên, các nhà nghiên cứu ở phương đông lẫn phương Tây nói chung đều xác nhận rằng thật ra, ban đầu thể tài này là một thứ văn chương bị coi rẻ và chỉ dần dần, trong quá trình lâu dài của lịch sử, nó mới trưởng thành để trở nên ngang hàng với các bộ môn nghệ thuật khác.

Đọc tiếp ...

13 thg 6, 2017

Võ Phiến và một cuốn truyện dài của Minh Đức Hoài Trinh

Ở Hà Nội trước 1975, tên tuổi của Minh Đức Hoài Trinh thường được các bậc đàn anh của tôi như Bùi Hiển, Vũ Tú Nam... nhắc tới mỗi khi nhớ lại Lớp văn nghệ ở Quần Tín Thanh Hóa ( khoảng 1949-50) Về sau tôi thỉnh thoảng có gặp tên bà khi đọc Bách khoa, nơi Võ Phiến, Vũ Hạnh là cộng tác viên trụ cột. Đâu hồi đó bà đã ở Pháp và thường viết quanh đề tài người Việt sống ở nước ngoài. Mấy hôm nay, nghe tin bà đã qua đời ở Mỹ, lục tìm trong tập bài báo của Võ Phiến trên Chính luận có bài dưới đây, xin giới thiệu lại.

Đọc tiếp ...

10 thg 6, 2017

Võ Phiến: Thày trò đời nay

Mới đây, có tin cho hay bộ Văn hóa Giáo dục và Thanh niên đã ra chỉ thị cấm các giáo sư vào lớp không được ăn nói nham nhở với nữ sinh.
Cái sự nham nhở ấy được mô tả như sau: có thầy cười cười gọi học trò là “Bà nội”; có thầy gọi là “má”; có thầy còn đi xa hơn, gọi trò là “Bà” và tự xưng là “Tui”. Cứ thế cái cảnh “bà” với “tui” ríu rít trong lớp học nữ sinh làm cho nhiều bậc phụ huynh đã phản ứng mạnh mẽ, đòi Bộ phải lên tiếng.

Đọc tiếp ...

Thói hư tật xấu người viết văn viết báo thời tiền chiến dưới mắt Thạch Lam


Điểm việc
                                         VU CÁO
Trên mặt tờ báo ở bên ta - và cả ở bên Pháp - những việc làm báo hèn nhát mượn ngòi bút để nói xấu và vu khống một người thù, đã là một sự quá thường chúng ta thấy hàng ngày. Tuy vậy, mỗi lần có sự đó, ta vẫn không khỏi lợm, vì sự vu khống trên mặt báo, sự bịa đặt những điều vu vơ để hại người, vẫn là một công việc xấu xa và bẩn thỉu nhất mà một người viết báo có thể phạm được.

Đọc tiếp ...

4 thg 6, 2017

Võ Phiến: Đối thoại về dâm thư

 - Các nhật báo ở ta hồi cuối tháng 9 vừa qua đều có loan tin về một biết cố... “văn hóa” ở Mỹ: dâm thư xuống dốc. 
Nói cho đúng, tai họa không phải chỉ xảy đến riêng cho sách dục tình, mà cho mọ thứ sản phẩm liên quan đến việc khai thác dục tình: báo, phim, hình ảnh v.v... 
Nó “xuống” nhiều cách: hoặc như The Playmate trước bán 35 mỹ kim giờ chỉ còn giá 10 mỹ kim ba phần xuống còn một; hoặc như Cửa tiệm của ông Ran Jalan, trước mỗi tháng kiếm chác tới ba nghìn Mỹ kim, giờ chỉ còn chừng một nghìn mỹ kim, như Thư Art Theater” ở San Fran-cisco, rạp hát nổi tiếng ướt át, giờ vắng hoe. Các nhà khai thác (dục tình) kêu trời: “Lạ thật! Tự nhiên thiên hạ đâm chán”.

Đọc tiếp ...

Một bài viết của Thạch Lam trên "Ngày nay" 1938 về Vũ Trọng Phụng

Phê bình CƠM THẦY CƠM CÔ và LỤC SÌ
(phóng sự của Vũ Trọng Phụng)

Lời dẫn
Các công trình nghiên cứu văn học sử thường nhắc tới cuộc tranh luận Dâm hay không dâm ? chung quanh tiểu thuyết và phóng sự của Vũ Trọng Phụng năm 1936. Một bên tham gia lúc ấy là Nhất Chi Mai, một bút danh thường được cho là thường được Thạch Lam sử dụng.  Và cái cách tham gia cũng "rất Thạch Lam". Khi thấy mọi chuyện có vẻ căng là ông “chuồn.”
Còn bài báo sau đây in ra trên Ngày nay, số 99 ra 27-2-1938.
Một  sự quan tâm liên tục tới họ Vũ chăng? Có thể lắm.
Nhưng sở dĩ tôi  muốn giới thiệu lại với bạn đọc là ở  một lẽ: trong phạm vi một bài báo ngắn vài trăm chữ, tác giả Gió đầu mùa đã chỉ ra hai mặt của ngòi bút Vũ Trọng Phụng:
- Khi quan sát cái mà ngày nay ta gọi là thực tế, ông rất tài
- Nhưng khi ông nhân đó phát biểu các ý tưởng của mình thì rất nhiều chỗ bất cập. Ông hay nói rộng ra cả những vấn đề mà ông không thạo. Khi đó ông trở nên hàm hồ vu khoát. Chẳng hạn cái câu khái quát về sách vở "bao nhiêu sách vở của loài người cốt để dạy nhau biết, vậy mà vẫn công toi cả. Những điều người ta dạy bảo nhau bằng sách? Đó là những điều mơ hồ, những điều lầm lẫn, những sự văn chương “.

Có người sẽ bảo không nên tuyệt đối hóa các ý kiến của Thạch Lam trong bài này. Tôi tán thành và nhớ ngay  tới bộ ba Vỡ đê, Giông tố, Số đỏ. Đúng  cái năm ấy là thời điểm xuất thần của họ Vũ. Xét ở trình độ thể loại thì bộ ba viết 1936 đó ở vào đỉnh cao của nghệ thuật tiểu thuyết đương thời. Nhưng xét toàn bộ sự nghiệp của Vũ Trọng Phụng thì theo tôi Thạch Lam nói nhiều phần có lý. Hồi ở Văn Nghệ quân đội, Nguyễn Khải hay nói với tôi là văn chương ông Vũ còn có nhiều rác, cái chữ mà người ta hay dùng khi nói về văn Dostoievski . Nhiều ý tưởng khác của Thạch Lam, có khi chỉ nói tạt qua, mà xem ra có thể triển khai thành những luận điểm phong phú. Và điều quan trọng là  chúng không chỉ đúng với đối tượng Thạch Lam nói tới mà còn đúng với nhiều người khác, không chỉ đúng với văn chương thời các ông mà đúng với cả thời nay.
Tôi hiện có trong tay gần hai chục bài báo ngắn của Thạch Lam trên Ngày nay 1938-39, sẽ xin đưa dần, song song với chùm bài của Võ Phiến trên Chính luận 1974-75 đưa từ đầu tháng trước.

Đọc tiếp ...

3 thg 6, 2017

Võ Phiến: Về một người làm báo

Xem Lời dẫn cho chùm bài này của Võ Phiến

trên trang blog này ngày 5-5-2017

Cách đây 5 năm, ông Phú Đức Nguyễn Đức Nhuận qua đời, ngày 4-3-1970.
Phú Đức là một nhà văn. Ông đã viết hơn ... 70 bộ tiểu thuyết khá dài, có bộ đăng báo trong năm, sáu tháng; có bộ phải đăng một hai năm mới dứt. Cuốn  Châu về Hiệp Phố được phổ biến thật rộng rãi trong quần chúng năm mươi năm trước, khắp từ Nam tới Bắc.
Phú Đức cũng là một nhà báo. Ông từng là ký giả viết thuê; ông cũng từng làm chủ bút (tờ Công Luận); rồi ông cũng từng làm chủ nhiệm (tờ tạp chí  Bình Dân , tờ nhật báo Dân Thanh).
Tuy nhiên, hôm nay không phải chúng tôi có ý định trình bày thân thế và sự nghiệp của nhà văn nhà báo ấy trong một dịp kỷ niệm. Có những tờ tạp chí văn học đã từng làm công việc ấy, làm khá chu đáo và đầy đủ.
Chẳng qua là trong lúc làng báo Việt Nam xảy ra nhiều biến cố, đời sống của ký giả Việt Nam trải qua một thời đặc biệt khó khăn, có lẽ nhiều người còn tò mò muốn biết về nhiều khía cạnh nghề nghiệp của một người làm báo trước đây nửa thế kỷ tại Sài Gòn.

Đọc tiếp ...

1 thg 6, 2017

Đặc điểm đô thị Việt và tư duy buôn bán của người Việt

           Nguyên là bài tôi trả lời phỏng vấn  trả lời nhà báo Kim Hoa về các chủ đề trên, bài đã đưa trên Doanh nhân Sài Gòn số tháng 2-2009 và đưa lại trên blog của tôi 9-3-2009. Nhân dịp  đưa lại bài viết, xin gửi tới bạn Kim Hoa lời thành thực cám ơn, đặc biệt là cái tên cũ Làng, phố và nỗi buồn thương nhân rất thú vị mà vì muốn nhấn mạnh chủ đề tôi buộc phải đổi lại như trên

 Sự bám rễ và ngự trị
của tư duy tiểu nông

Tạm rời xa những nghiên cứu về thi pháp trong văn chương, nhà nghiên cứu trong ông đã đi theo một lịch trình như thế nào và rút cục đã tiếp cận được những vấn đề “thi pháp” của đời sống ra sao?

Đọc tiếp ...

28 thg 5, 2017

Ghi chép về Dương Thu Hương 1985-86


Các đoạn ghi chép này đã được đưa lên blog này ngày 13-3 -2012 và 16-1-2016.
Nay xin đưa lại để bổ sung cho việc tìm hiểu tác phẩm  Dương Thu Hương
như một hiện tượng của văn học hậu chiến.
 "Biết đâu có bạn muốn hiểu DTH mà chưa đọc"
 "Biết đâu có bạn đọc rồi vẫn muốn đọc lại lần nữa"
 Bởi nghĩ vậy nên tôi đưa vào đây.

20/2
 Họp ở nhà xuất bản Giáo dục, bàn về biên tập cuốn 20 truyện ngắn chọn lọc 1945-85. Cái điều làm mọi người buồn bã nhất, ấy là hiếm có truyện hay. Ông Đỗ Quang Lưu chê truyện còn thiếu action (hành động), truyện nói nhiều quá, truyện không hoàn chỉnh.

Đọc tiếp ...

Quảng Trị mùa hè 1972( phần 3)



Nhật ký chiến tranh, 
đã đưa trên blog này ngày 25-7-2012


Trong những điều tôi ghi ở đây -- từ 45 năm trước – có nhiều điều nay tôi đã nghĩ khác, chữ nghĩa dùng cũng phải khác. Nhưng để tôn trọng quá khứ, tôi xin phép vẫn giữ nguyên. Mong được sự đồng tình của các bạn.

Đọc tiếp ...

23 thg 5, 2017

Khi người Việt làm ăn buôn bán

Vốn là bài Thói hư tật xấu người Việt trong làm ăn buôn bán, 
đã đưa trên blog này ngày 20-3-2012,  được sắp xếp lại và bổ sung thêm

 Thời bao cấp, dân cán bộ Hà Nội đều nghĩ, giá mình được buôn bán thì chết với mình. Nhưng thực tế ba bốn chục năm nay cho thấy chúng ta chỉ giỏi buôn bằng tiền nhà nước, còn suy cho cùng thì vẫn buôn đầu chợ bán cuối chợ. Buôn gian bán lận lừa lọc làm hàng giả là cả một thói quen lưu cữu từ thời làm ăn theo kiểu tiểu nông, nó sẽ không bao giờ đưa ta gia nhập vào nền thương nghiệp hiện đại. Song đây là cả một “truyền thống” của nghề buôn bán ở Việt Nam, mà  dân ta thường lảng tránh, chỉ sang thời hiện đại, do tiếp nhận được văn hóa phương Tây, nhiều trí thức thế kỷ XX mới chỉ ra được. Điều oái oăm là ở chỗ những ý kiến như thế này hầu như chưa bao giờ được  các nhà quản lý nền kinh tế cũng như các nhà nghiên cứu văn hóa  chú ý, còn những bạn trẻ đang lo khởi nghiệp  lại càng không cần biết tới, bởi vậy, mặc dầu  công việc sưu tầm này đã được phổ biến đây đó, chúng tôi vẫn muốn nó  có dịp đến với nhiều bạn đọc hơn.(23-5-17)

Đọc tiếp ...

22 thg 5, 2017

Quảng Trị mùa hè 1972 ( phần 2)

Nhật ký chiến tranh, 
đã đưa trên blog này ngày 23-7-2012


Trong những điều tôi ghi ở đây -- từ 45 năm trước – có nhiều điều nay tôi đã nghĩ khác, chữ nghĩa dùng cũng phải khác. Nhưng để tôn trọng quá khứ, tôi xin phép vẫn giữ nguyên. Mong được sự đồng tình của các bạn.

 16/6 
Tôi ngồi dưới một bóng tre, gió thổi đến không thể ngủ được. Dưới chân tre là con suối. Những con bò đủng đỉnh xuống uống nước, một lũ trẻ lấy sỏi dưới lòng suối ném vào lũ bò, đuổi chúng lên. Chỉ nghe lũ trẻ nói chuyện, mới nhớ ra rằng chúng là người Quảng Trị. Một ông cụ mặc cái áo rằn ri, nhưng lại đội mũ giải phóng - ở đây, người ta là thế, mỗi người đều mang trong mình hình ảnh của đất nước.

Đọc tiếp ...

21 thg 5, 2017

Võ Phiến:Cách mạng tinh thần


Hôm 16-11-1974, lần đầu tiên người ta nghe nói tới một thứ cách mạng mới lạ: cách mạng tinh thần.
Kẻ đứng ra chủ trương và kêu gọi cuộc cách mạng này là một người đã sinh trưởng dưới chế độ xô viết nước Nga, đã hấp thụ đến nơi đến chốn chủ thuyết duy vật! Người đó là A.Soljenitsyne.

Đọc tiếp ...

19 thg 5, 2017

Quảng Trị mùa hè 1972 (phần 1)

Nụ cười chiến thắng bên Thành Cổ.
 Ảnh: Đoàn Công Tính
Nhật ký chiến tranh, 
đã đưa trên blog này ngày 20-7-2012





Trong những điều tôi ghi ở đây -- từ 45 năm trước – có nhiều điều nay tôi đã nghĩ khác chữ nghĩa cũng phải khác. Nhưng để tôn trọng quá khứ, tôi xin phép vẫn giữ nguyên. Mong được sự đồng tình của các bạn.



25/5 

Hà Tĩnh- Quảng Bình
Trên những con đường Khu 4. Đường vào Nam.
Nắng hè, đường vắng một cách ghê sợ. Những toa tàu không có người. Những khu vực bị đánh phá nháo nhào. Ninh Bình. Bỉm Sơn. Nhà cửa vặn vỏ đỗ, đổ nát. Một cái đầu máy không có đường lui, không có đường tới.
Sông Lèn. Cầu Đò Lèn đổ như một người ngã xoài. Một cách gọn gàng, nhưng là ngã, đổ chổng kềnh. Kẻ địch không đánh lai rai như mọi lần. Nó đánh quỵ  luôn và khá chính xác.

Đọc tiếp ...