16 thg 3, 2018

Người Việt qua cách bộc lộ tư tưởng tình cảm


  Cùng với niềm tự  hào vì tiếng nói của dân tộc mình , 
  các nhà trí thức tây học nửa đầu thế ký XX  
  cũng bắt đầu chú ý  tới cách  dân ta sử dụng tiếng Việt trong đời sống hàng ngày
 xem sự tùy tiện cẩu thả này 
   là những biểu hiện tiêu cực mà xã hội trung đại để lại 
 từ đó  gợi ra những cách vận dụng ngôn ngữ của con người hiện đại .
 Những lời cảnh tỉnh của họ đến nay vẫn có ý nghĩa 
  vì suốt từ sau 1945
 trong hoàn cảnh chiến tranh 
   sự trau dồi văn hóa ngôn ngữ bị coi nhẹ
 và nhiều nhược điểm của con người trung đại, nhất là con người dân gian tự phát
 đến nay còn được khuyến khích 
  nên trong việc sử dụng ngôn ngữ
   lại nẩy sinh  những biến tướng mới rất đáng lo ngại .
 ____

Không còn lễ nghĩa liêm sỉ
       Nước ta, những nơi chợ búa thành phố, không luận đàn bà trẻ con, đến người có học biết chữ mà cũng mở miệng là nói lời thô bỉ.

Đọc tiếp ...

13 thg 3, 2018

Theo dòng những suy nghĩ hậu chiến, bắt đầu từ thành Vinh mùa xuân 1973

Không nhận thức được 
những khác biệt 
của hậu chiến, 
 tức là 
 chúng ta cứ sống mãi theo kiểu chiến tranh.

  Hòa bình đến với cả nước sau 30-4-1975 là một hòa bình đồng nghĩa với chiến thắng. 
    Cảm hứng “tìm được một cái gì đấy bấy lâu thèm muốn”  lúc ấy lấn át tất cả.
   Nhưng hòa bình lập lại ở miền Bắc sau Hiệp nghị Paris đầu 1973, mới thật là hòa bình với nghĩa thông thường của nó. Hòa bình lúc này là chiến tranh được lộn trái lại, nó gợi ra bao sượng sùng bỡ ngỡ, người ta run rẩy sống với mảnh đất dưới chân với cảm hứng kỳ lạ, vừa thích vừa sợ. Có một cái gì hôm qua mất đi, chỉ còn sự đổ nát ở lại. Trong lao động khắc phục di lụy của chiến tranh, người ta cảm thấy như lần đầu được sống. Và người ta mơ hồ cảm thấy rằng   hình như chiến tranh đã lấy đi của chúng ta một phần hồn cốt đáng quý, từ nay trở đi, chúng ta đã là những con người khác.  
     Đấy là điều tôi đã trải nghiệm khi mà, với tư cách phóng viên của tạp chí Văn Nghệ quân đội, có mặt ở Vinh trong  mùa xuân 1973.
     Bốn mươi lăm năm sau đọc lại  có lúc tôi bâng khuâng tự nhủ , không chừng cái mảnh Vinh 1973 đó là hình ảnh thu nhỏ của xã hội  hậu chiến và trong những con người ở Vinh năm đó đã mang bóng dáng và cả cảm xúc, cách suy nghĩ của chúng ta hôm nay.
     -- Thế có phải là anh muốn bảo rằng bốn chục năm nay, sự suy nghĩ của chúng ta vẫn đứng nguyên tại chỗ? Chúng ta chưa ra thoát chiến tranh? 
     -- Vâng. Tôi không dám giấu, tôi nghĩ thế.

  
     Đoạn nhật ký này đã đưa lên mạng một vài lần trong phần nhật ký chiến tranh 1972-75. Hôm nay, tôi đọc lại nó để trở lại cái mạch  suy nghĩ về hậu chiến mà tôi đã bắt đầu từ ngay trong chiến tranh, nhưng lại xao nhãng và không để vào đấy phần thời gian xác đáng. Tôi tự tin khi nghĩ rằng các ý tưởng đã le lói trong tâm trí 40 năm trước đến nay với tôi vẫn là một gợi ý cho công việc.

Đọc tiếp ...

11 thg 3, 2018

Nghèo nàn, đơn điệu ( tiếp theo bài sưu tầm đưa 10-3-2018)




  Văn hóa VN, thường mới được tìm hiểu và mô tả về phương diện tinh thần hay nói như  một thuật ngữ văn hóa học là “ phi vật thể”.
Bản thân tôi,  khi đọc lại tài liệu cũ, cũng chưa chú ý tới vấn đề ấy. Để bổ sung cho bài sưu tâp nghèo nàn hôm qua, xin bổ sung thêm mấy đoạn mà một số thương gia và giáo sĩ người nước ngoài nhận xét về cách sinh hoạt ăn ở của người mình, sau đó là một bài ngắn có tính tổng hợp của tôi.

Đọc tiếp ...

10 thg 3, 2018

Người Việt với những nền nếp ăn ở cư trú cổ lỗ lạc hậu


Một số khía cạnh 
văn minh vật chất người Việt
trong cái nhìn của các nhà trí thức đầu thế kỷ XX

Đường xá  luộm thuộm nhếch nhác
       Nói riêng về một sự ở... Ngay trong kinh thành, con đường lục bộ cho đến đường các nha thự, chợ quán, tường hào, vườn hoa và các bến sông, chỗ nào cũng có uế khí, thậm chí có kẻ trước mặt công chúng mà đi tiểu đại. Các cầu dọc theo sông, không luận ngày đêm đàn ông đàn bà, cứ ra nơi ấy mà phóng uế, quen lấy làm thường... Ở phương Tây, phàm những người nào bỏ rác làm nhơ đường đều bị phạt cả vì việc ấy bất nhã mà có mối hại chung. Ta cũng là người như họ, lại không biết xấu hổ sao?
     Đến như gạch vỡ, ngói hư, cây nhành khô lá rụng, rác và tro than các nhà loại ra, người nước khác đều thu nhặt làm đồ vật hữu dụng. Mà người mình thì vứt ra cùng đường, ném xuống ao vũng, hoặc đổ ra ngoài hào quanh thành, chất đầy cả bến sông.
    Dinh thự các quan, tường vách xiêu đổ. Ngoài đường thì bùn lầy, vườn tược thì rác bẩn, trước sân thì cỏ mọc. Ngoài hào thì nơi lồi nơi hủng, các nhà trong thành hai bên đường gần nhà chỉ theo giới hạn mà quét dọn. Những đường bên vách tường đó, mùi hơi hôi thối, người đi qua phải che mũi đi mau. Như thế thì lòng tu ố (1) ở đâu? Sao gọi là nước biết giữ lễ nghĩa?

(1)   ghét điều xấu ở kẻ khác
Nguyễn Trường Tộ
 Về việc cải cách phong tục, 1871

Đọc tiếp ...

9 thg 3, 2018

Hai bài viết của Văn Tâm và Tô Hoài dành cho tập " Những kiếp hoa dại " 1993


Tiếp tục câu chuyện
 Năm mươi năm sống trong giới văn chương
Riêng tặng các bạn thỉnh thoảng có giở lại những trang viết cũ của tôi
 Bước đầu đến với văn học là tập bài phê bình văn học đầu tiên của tôi, in năm 1986. Nhưng tôi chỉ muốn quên nó đi. Vì nó chỉ là các bài viết  trong mười năm đầu làm báo. Tập sách không một chủ đề thống nhất, và quan trọng hơn không một cách viết thống nhất, một thứ dọng điệu riêng  cần thiết cho mọi người cầm bút.

Đọc tiếp ...

8 thg 3, 2018

Nhật ký chiến tranh 1972-73 – phần tiếp


2/3/73
     Những lo ngại, mà tôi cảm thấy ngay từ lúc mới nghe tin hoà bình, hình như là có thực. Đây là những ngày quá độ (Nguyễn Minh Châu: “lúc này là cứ phải đi chậm lại”).
     Dỏng tai nghe, về phía nào, cũng thấy có những tiếng động. Người ta mở ra ư? Có mở đấy. Nhưng mở thế nào, mở đến đâu không ai biết?

Đọc tiếp ...

6 thg 3, 2018

Năm mươi năm sống trong giới văn chương

Lời dẫn 
  Mấy năm  1965-67, đang làm giáo viên văn hóa ở một đơn vị quanh Hà Nội , tôi đã có một vài bài viết in trên báo Văn nghệ, Tạp chí Văn Nghệ quân đội,  nên  từ tháng 3 1968,  được chuyển về công tác tại nhà số 4 Lý Nam Đế.

    Từ đấy tôi đã  sống cả cuộc đời công chức ( == cán bộ nhà nước) trong  nghề,  bao gồm hơn chục năm làm báo và gần ba chục năm  chuyển sang Hội nhà văn làm xuất bản.

Đọc tiếp ...

3 thg 3, 2018

Một bài viết về Nguyễn Trãi mới đưa trên mạng "Nghiên cứu lịch sử"

Lời dẫn
Làm sao để kiểm chứng các thông tin lịch sử?
Một cháu gái  vừa về quê Hải Dương ăn tết kể với tôi,  thời nay ở  quê cháu trong năm qua nhiều người chết trẻ, mà toàn ung thư, lý do là vì các xí nghiệp địa phương ô nhiễm lắm, xem cá ngoài sông nhiều đợt xả  chất thải cũng nổi lềnh bềnh trên mặt nước, đủ hiểu những tác động của môi trường tới con người.

Đọc tiếp ...

25 thg 2, 2018

Thử hình dung văn học tiền chiến như một lẽ hội

 CÓ AI ĐANG ĐI TÌM
MỘT ĐINH NGHĨA MỘT QUY CÁCH
VỀ LỄ HỘI ?
Bàn luận về lễ hội rất nhiều, nhưng tôi chưa thấy ai đưa ra một định nghĩa hợp lý về lễ hội bao gồm cả sự diễn biến lịch sử của nó. Tức chưa ai khái quát thực chất các lễ hội trước 1945 thế nào và lễ hội ngày nay -- chủ yếu trong thời hậu chiến nhất là giai đoạn bùng phát làm ăn kinh tế -- như thế nào.
Tôi cũng không đủ sức lực để làm công việc đó, chỉ mang máng cảm thấy lễ hội ngày nay thường làm để khoe khoang và bề ngoài thiêng liêng nhưng bên trong lại hết sức dễ dãi với nhau. Nhiều lễ hội tùy tiện nông nổi.

Đọc tiếp ...

22 thg 2, 2018

Có một cách nhìn khác đối với tập tục và lễ hội

Báo chí và các cơ quan tuyên truyền hiện nay  có xu thế hết lời ca tụng dẫn tới tình trạng  thúc đẩy sự bùng phát của lễ hội và biện hộ cho các mặt bản năng thấp kém mà lễ hội đánh thức trong cộng đồng.
Trong khi đó dưới con mắt các bậc thầy trí thức nửa đầu thế kỷ XX, lễ hội cổ truyền và những biểu hiện hiện đại của nó  được mang ra phân tích phê phán  với luận lý khoa học và tinh thần trách nhiệm khác  hẳn.
Dưới đây là một số bằng chứng

Trích từ bài  Lễ nghi hội hè và tín ngưỡng người Việt  trong cái nhìn của các trí thức Việt Nam đầu thế kỷ XX
đưa trên blog này 13 thg 2, 2012

Đọc tiếp ...

20 thg 2, 2018

Nhân câu chuyện giữ hay bỏ tết, bàn về khả năng níu kéo của quá khứ


Nghe đài xem báo hàng năm thấy thông báo cơ quan quản lý bàn chuyện tổ chức lại giao thông, trong thâm tâm tôi thường không tin, đôi khi thấy buồn cười. Đô thị hậu chiến là cuộc “đổ bộ đại quy mô” của những người xa lạ với thành phố hiện đại, họ hoặc từ chiến trường về, hoặc từ nông thôn lên, sự hỗn loạn tự trong tâm lý con người kéo dài ra cách tổ chức xã hội, hỏi làm sao giao thông mạch lạc hợp lý cho được.
Chuyện giữ hay bỏ tết cũng vậy.

Đọc tiếp ...

19 thg 2, 2018

Vũ Hùng( bài 2) Thiên nhiên, con người, văn hóa


Lời giới thiệu mở đầu bộ sách 
các tác phẩm viết cho thiếu nhi của Vũ Hùng 
 nxb Kim Đồng,  2014 

Thiên nhiên dữ dội , thiên nhiên hùng tráng 
 Cũng như các bạn trẻ bây giờ, các cuốn tiếng Việt  mà tôi học ở tiểu học cũng có nhiều bài nói về thiên nhiên cây cỏ. Nhưng thiên nhiên trong những bài đó thường chỉ thu vào những cảnh tượng đơn sơ nhỏ hẹp. Những cánh đồng phì nhiêu, cây đa đầu làng, dòng sông bến nước --,cảnh vật  gợi ra một cảm giác êm đềm thơ mộng nhưng đơn sơ quanh quẩn.

Đọc tiếp ...

17 thg 2, 2018

Vũ Hùng (bài 1) : Chính là thiên nhiên đã sống theo những quy luật nhân bản

Nhân dịp nhà văn Vũ Hùng được Hội nhà văn Việt Nam
trao giải  thưởng 2017 cho [toàn bộ] sự nghiệp văn học 
xin giới thiệu lại hai bài viết của tôi về các tác phẩm
của cây bút này, ông từng là bạn vong niên với tôi
hồi trước sau 1975, khi công tác ở báo Quân đội nhân dân còn tôi là biên tập viên Văn Nghệ Quân đội.  

Vũ Hùng thuộc thế hệ sinh năm 1930 - 32, trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp. Với tư cách một chiến sĩ quân báo, ông hoạt động liên tục trên chiến trường Lào. Trở về, trong khi mưu sinh bằng các nghề khác, ông dành nhiều tâm huyết cho việc viết văn và trong sự nghiệp của mình đã có tới 40 đầu sách.

Đọc tiếp ...

15 thg 2, 2018

Cộng đồng Việt là một khối tự phát khổng lồ

Bài trả lời phỏng vấn đã in trên VietNamNet 20/10/2007
Hoàng Lê thực hiện
Nguyên tên ban đầu là  
Dân tộc Việt là một khối tự phát khổng lồ
 chúng tôi thấy  thay chữ  dân tộc bằng cộng đồng 
 thì hợp lý hơn 


Người Việt duy tình, cạn nghĩ, ăn xổi

Suốt tuần nay, dư luận ầm ĩ xung quanh sự kiện một diễn viên trẻ bị đưa chuyện phòng the lên mạng. Từ góc độ một người nghiên cứu văn hóa, nhận định của ông về việc này ra sao?

Có hai hiện tượng cần ghi nhận.

Đọc tiếp ...

13 thg 2, 2018

Thạch tinh trong bụng một người (1943) --một truyện ngắn của Nguyễn Tuân nói về du xuân và báo oán

Lời dẫn NẾU ĐÁ BIẾT NÓI 

Mấy hôm nay 
một số bạn đọc thân quen với blog của tôi 
có tìm lại  truyện ngắn dưới đây để đọc lại. 
Nghĩ rằng các bạn khác có thể có nhu cầu đọc 
nên tôi xin phép đưa lại
     Sở dĩ người sưu tầm tha thiết muốn nhiều bạn đọc cùng đọc lại nó vì hai lẽ.
     Thứ nhất nó có những đoạn cực tả về tình trạng thụ bệnh của một con người.
    Xã hội ta hiện  đầy rẫy những người bệnh tật, bệnh nổi có bệnh chìm có.
     Chắc hẳn là sau những trạng thái bệnh bình thường, còn có biết bao nhiêu thứ bệnh kỳ lạ mà chỉ thời hiện đại mới có.

Đọc tiếp ...

9 thg 2, 2018

Những biến dạng của nạn cướp bóc

Nguyên là bài 
Không đói cũng ăn vụng không túng cũng làm càn
đã đưa trên TT&VH 20-10-07

"Đói ăn vụng túng làm càn" là một trong những câu tục ngữ cửa miệng của người mình.
Đời sống khó khăn xui người ta làm liều, bất chấp lương tri và những luật lệ thông thường.
 Bấy giờ không còn phải trái, nên hay không nên, chỉ có cuồng vọng chỉ có ý thích.

Đọc tiếp ...

7 thg 2, 2018

Hà Nội -- Tết hòa bình 1973




Tiếp tục phần nhật ký chiến tranh
đưa trên blog này  từ  24-9-2017

3/2/73 (30 THÁNG CHẠP NHÂM TÍ)
Buổi chiều tất niên, tôi sống những giờ phút thảng thốt. Tết mà lại nắng, mọi thứ nhếch nhác cứ trơ ra trong nắng. Bụi bẩn. Xe đạp phóng ẩu. Những người đàn bà lo sinh kế. Mấy cô gái mới lớn thích diện nhưng nghèo. Những đứa trẻ hau háu đợi người đến bơm xe đạp. Trong khi đó thì người ta vẫn ra vẻ vui vẻ. Thỉnh thoảng lại một tiếng pháo nổ rất bực mình.

Đọc tiếp ...

4 thg 2, 2018

Hai tình cảnh thảm hại đến với lớp người cầm bút ngày tết xưa và nay

1/  Thời  tiền chiến
Trước tiên tôi muốn điểm lại truyện ngắn Cái tết của những nhà đại văn hào của Nguyễn Công Hoan .Đầu năm Canh Thìn (1940), tác giả Bước đường cùng đã viết truyện ngắn này cho một số báo Tết đương thời.
Cũng như những Một tin buồn, Báo hiếu trả nghĩa cha,  Báo hiếu trả nghĩa mẹ, Thế là mợ nó đi Tây – cái tên đặt cho thiên truyện có ý nghĩa mỉa mai.
Thực chất, nó kể lại một cái tết nhếch nhác thảm hại của mấy người làm nghề cầm bút trước 1945.

Đọc tiếp ...

2 thg 2, 2018

Thử phác họa cách kiếm sống của người dân thời hậu chiến

Kiếm sống chỉ là cách nói nôm na của khái niệm " trình độ sản xuất " của một xã hội. Trong bài này tôi muốn đi từ hoạt động của những người dân mà nghĩ dần lên tới các vấn đề tồn tại của xã hội. Đề tài quá rộng và cũng là quá sức với bản thân, tôi đưa ra ở đây với ý nghĩ" nếu không phải chúng ta thì ai sẽ nghĩ thay ta đây" và rất mong các bạn cùng nghĩ.

Đọc tiếp ...

1 thg 2, 2018

Hà Nội hậu chiến -- nhật ký 1981-1982


1981

17/1
Ý Nhi kể con ốm nhiều ngày vì thiếu ăn. Ban ngày, cả nhà muốn bán ti vi, ban đêm, lại muốn giữ lại để xem. Ân thì đau bụng đi ngoài. Sau 2 tháng ăn rau, giờ mua được 2 cân cá dầu bé tí để ăn – có thể đó là lý do đau bụng chăng?
Ông Kiên kể vợ vừa phải mang bán mảnh vải định may quần.
Ông Nhị Ca bảo đời phải có ân oán chứ. Mấy chục năm nay, dân cán bộ khinh dân buôn bán, bây giờ đến lúc bọn buôn bán nó khinh lại.
Báo Hà Nội mới ngày 16/1/1981 đưa tin có hai vụ giả mạo giấy tờ, lấy ra của nhà nước 60 tấn gạo.

Đọc tiếp ...